Parę słów o karate

1. Co to jest karate?
2. Krótka historia
3. Podstawowe zasady
4. Zasady fizyczne
5. Połączone zasady fizyczno - psychologiczne

Co to jest karate?

Dosłownie dwa japońskie znaki oznaczające słowo "Kara-te" znaczą "pusta ręka". Oczywiście związane jest to z faktem, iż karate powstało jako system samoobrony efektywnie stosujący wykorzystanie walki bez użycia broni. System ten składa się z technik blokowania lub udaremniania ataku, kontratakowania przeciwnika przez uderzenie pięścią lub kantem dłoni, czy kopnięcia. Nowoczesna nauka karate powstała po głębokim usystematyzowaniu i racjonalizacji tych technik. Trzy gałęzie dzisiejszego karate - jako sztuka fizyczna, sport i samoobrona - są oparte na wykorzystaniu samych podstawowych technik.
Karate jako sposób samoobrony ma najstarszą historię, sięgającą setek lat wstecz, jednak dopiero w ciągu ostatniego czasu techniki, używane przez ten cały okres zostały naukowo przestudiowane, a główne założenia oparły się na najbardziej efektywnym wykorzystaniu zróżnicowanych ruchów ciała. Trening oparty na tych założeniach, na wiedzy na temat pracy mięśni i stawów oraz żywotnych powiązań pomiędzy ruchem i równowagą umożliwił współczesnym studentom karate przygotowanie zarówno psychicznie jak i fizycznie do skutecznej obrony przed prawdopodobnym napastnikiem.

 Back to Top

Krótka historia

Chociaż podstawowe elementy indywidualnej samoobrony są tak stare jak ludzka rasa, sztuka karate w takiej formie w jakiej dzisiaj się ją ćwiczy może bezpośrednio pochodzić od technik Okinawy zwanych po japońsku Okinawa-te (ręce Okinawy). Z kolei ten system prawdopodobnie jest potomkiem starożytnej chińskiej sztuki ch 'uan-fa lub kempo (droga pięści).
Istnieje znana chińska legenda związana z powstaniem słynnego chińskiego kempo. Indyjski mnich buddyjski Daruma Taishi odbył podróż lądem z Indii do Chin, aby nauczyć monarchę z dynastii Liang doktryn Buddyzmu. Przebycie tej długiej i niebezpiecznej podróży samotnie, szlakiem, który nawet dzisiaj jest prawie niemożliwy do przejścia, było nie byle jakim wyczynem i świadectwem psychicznej i fizycznej siły oraz wytrzymałości Darumy. Daruma pozostał w Chinach w klasztorze Shaolin-szu i nauczał Buddyzmu tamtejszych mnichów. Tradycja nawiązuje do narzuconej przez Darumę surowej dyscypliny oraz tempa, które spowodowały iż wielu mnichów odeszło, jeden po drugim z czysto fizycznego wyczerpania. Na kolejnym spotkaniu wyjaśnił im, że choć celem buddyzmu jest zbawienie duszy, to ciało i dusza są niepodzielne. Dlatego też, jeśli będą słabi fizycznie, nigdy nie będą w stanie wykonać ascetycznych ćwiczeń koniecznych do osiągnięcia prawdziwego oświecenia. Aby uzdrowić zaistniałą sytuację zaczął nauczać sysicsn fizycznej i psychicznej dyscypliny ucieleśniającej I-chin sutra. Wraz z upłyen czasu mnisi z Shaolin-szu zdobyli reputację najbardziej groźnych wojownika w Chinach. W późniejszych latach sztuka, którą uprawiali została 2a shaolińską "drogą pięści" i stworzyła podstawy do powstania chińskiego sportu narodowego.
Okinawa jest główną wyspą łańcucha Wysp Ryukyu, które są rozrzucone jak kamienie stepowe na południowy-zachód od południowego Kyushu od Tajwanu na Wschodnim Morzu Chińskim. Już od starożytnych czasów Okinawa utrzymywała kontakt zarówno z Chinami jak i Japonią, wiec kempo prawdopodobnie zostało przyjęte razem z innymi elementami chińskiej kultury. Około 1600 roku Chiny zmieniły swoich cywilnych wysłanników na Oknawę na wojskowych, spośród których wielu wykazało się walecznością przy wykorzystaniu chińskiego kempo.
Ludność Okinawy przejawiała duże zainteresowanie tą sztuką walki i połączyła ją z naturalną formą walki wręcz, aby stworzyć Okinawa-te. Niewiele wiadomo na temat historycznego rozwoju karate na Okinawie, istnieje jednak interesująca opowieść z tym związana. Około pięciuset lat temu słynny król Hasłu z dynastii Sho z Okinawy zdołał zjednoczyć Wyspy Ryukyu w jedno królestwo. Aby wzmocnić swoją władzę przy pomocy prawa oraz zniechęcić potencjalnych zbrojnych rywali skonfiskował całą broń w królestwie, a posiadanie broni uznał za zbrodnię stanu. Około dwieście lat później Okinawa stała się częścią dominium klanu Satsuma z Kyushu i po raz drugi cała broń została skonfiskowana, a jej posiadanie zakazane. Bezpośrednim wynikiem tych kolejnych zakazów dotyczących posiadania broni był kolosalny rozwój sztuki samoobrony pustą ręką. zwanej Okinawa-te.
Zgodnie z dzisiejsza wiedza największy wkład w usystematyzowanie karate wniósł Funakoshi Gichin- Urodził się on w Shuri na Okinawie w 1869 r. i już jako jedynie 11-letni chłopiec rozpoczął naukę karate u dwóch największych mistrzów tej sztuki w ówczesnych czasach. Wkrótce został mistrzem karate wg swoich reguł. Funakoshi miał zaszczyt jako pierwszy przedstawić karate na terytorium należącym do Japonii. Zdarzenie to miało miejsce podczas pokazów w 1917 r. oraz ponownie w 1922 r, na pokazach fizycznych ćwiczeń sponsorowanych przez Ministerstwo Edukacji. Sztuka ta w krótkim czasie rozprzestrzeniła się w Japonii, a Funakoshi podróżował po całym kraju dając wykłady i demonstrując jej użycie. Najważniejsze uniwersytety zapraszały go, aby pomógł im założyć drużyny karate, a setki osób uczyły się pod jego kierunkiem.
Kiedy nauka karate stała się w Japonii niesamowicie popularna wielu innych mistrzów karate z Okinawy i Chin przybyło nauczać tej sztuki. W tym samym czasie starodawne, rdzenno japońskie techniki walki wręcz jak jujitsu i kendo (walka na miecze) były również szeroko praktykowane, a nowoczesne przywiezione z zachodu sporty zdobywały gwałtowną popularność. Karate wkrótce przyjęło wiele elementów z tych wszystkich sztuk walki i w ten sposób powstały podstawy dla nowoczesnego japońskiego stylu karate opisanego w tej książce.
W 1948 r. założono Japońską Organizację Karate, gdzie Funakoshi został głównym instruktorem. Ponieważ organizacja ta umożliwiła najbardziej uzdolnionym karatekom jeszcze bardziej rozwijać ich wiedzę i umiejętności w tym zakresie, od tego czasu nastąpił gwałtowny rozwój prowadzący do powstania 3-ch aspektów współczesnegp karate, czyli: samoobrony, sztuki fizycznej i sportu.
W 1957 r. Funakoshi, ojciec nowoczesnego karate, zmarł w wieku 88-u lat. Pozostawił po sobie dziesiątki tysięcy karateków, których nauczał, a którzy swoją obecnością udowodnili, iż jego nauka nie umarła razem z nim, a wręcz przeciwnie, gdyż wiele osób z obcych krajów wykazuje coraz większe zainteresowanie nauką karate, które gwałtownie staje się niemal światową sztuką.

Back to Top

Podstawowe zasady

Niesamowita silą prezentowana przez wiele pojedynczych technik karate zarówno obronnych jak i służących do ataku nie jest czymś tajemniczym i ezoterycznym, w co wielu obserwatorów, jak i rzeczywistych rzeczników sztuki samej w sobie chciałoby wierzyć. Przeciwnie, jest to nieunikniony rezultat efektywnego zastosowania oczywistych dobrze znanych naukowych zasad w odniesieniu do ruchów ciała. Podobnie znajomość zasad psychologii, równocześnie z ciągłymi ćwiczeniami, umożliwiają karatece znalezienie rozwiązań i wykonanie odpowiednich technik we właściwym czasie, bez względu na to jak specyficzny jest ruch przeciwnika. Na zaawansowanym poziomie mistrz karate może nawet wyczuwać ruchy przeciwnika jeszcze zanim ten je wykona.
Przed rozpoczęciem nauki różnorodnych indywidualnych technik konieczne jest dokładne zrozumienie fizycznych, psychologicznych i połączonych fizyczno-psychologicznych zasad, które stanowią ich podstawę. Oczywiście trudno jest wyjaśnić skomplikowane fizyczne i psychologiczne procesy w kilku prostych zasadach. Poniżej opisane są najważniejsze z nich.

Back to Top

Zasady fizyczne

Maksymalna siła
Każdy ruch ciała zależy od rozprężania i napinania mięśni. Istnieje wiele czynników wpływających na posługiwanie się maksymalną siłą poprzez kontrolę tych rozkurczy i kurczy mięśni, poniżej przedstawione są jedynie najbardziej podstawowe.
a. Siła jest bezpośrednio proporcjonalna do stopnia rozprężenia czy kurczenia mięśnia. Tę zasadę ilustruje, np. rozprężanie sprężyny - im więcej sprężyna jest ściśnięta z tym większą siłą "odpowiada" po zwolnieniu. Wiele części ludzkiego ciała działa na podobnych zasadach.
b. Siła uderzenia jest odwrotnie proporcjonalna do czasu, którego wymaga jego wykonanie. Znaczy to, że karate nie wykorzystuje tak dużej siły mięśni, jakiej wymaga podniesienie ciężkiego obiektu, a jedynie siłę powstałą w wyniku prędkości rozprężania i skurczy mięśni. Inaczej mówiąc siła jest zgromadzona w postaci prędkości, a w końcowej fazie ruchu jest przekształcana w moc uderzenia. W języku naukowym siła równa Koncentracja siły
Aby wykonać jakakolwiek ciężką pracę fizyczną konieczna jest koncentracja siły. Nawet przy użyciu ogromnej siły niewiele można zdziałać kiedy jest rozproszona. To samo dowodzi, iż mała siła odpowiednio skoncentrowana może mieć zaskakującą moc. Nie jest przesadą twierdzenie, iż ćwiczenie większości technik karate polega na ćwiczeniu koncentracji siły w odpowiednim czasie i odpowiednim miejscu. Podstawą są następujące zasady:
a. Inną znaną zależnością jest fakt, iż im krótszy czas użycia siły uderzenia tym bardziej jest ona efektywna. Ten element koncentracji, jeśli chodzi o czas, jest bardzo ważny w karate, ponieważ pozwala na natychmiastowe przejście z jednej techniki w drugą.
b. Im większa liczba mięśni jest zaangażowana do wykonania danego ruchu, tym większa koncentracja siły. Siła, którą można uzyskać oddzielnie z działania rąk czy nóg jest stosunkowo niewielka, dlatego też siła mięśni całego ciała powinna być stosowana w taki sposób, aby była skoncentrowana na jednym punkcie uderzenia.
c. Maksymalna koncentracja siły ciała zależy od efektywnego wykorzystania wypadkowej sił wytworzonych przez różne mięśnie. Jeśli współpraca mięśni jest odpowiednia to wypadkowa siła jest większa, natomiast kiedy działają one w przeciwnych kierunkach, jest ona zmniejszona.
d. Koncentracja siły nie zależy od jednoczesnego użycia wszystkich mięśni ciała, a użycia ich w odpowiedniej kolejności. Mięśnie okolicy brzucha i miednicy są mocne, lecz powolne, natomiast mięśnie kończyn są szybkie, ale słabe. Aby nastąpiła koncentracja siły obu rodzajów mięśni, to te z okolic brzucha i bioder muszą być użyte pierwsze, aby ich siła została przeniesiona na miejsce uderzenia razem z siłą rąk czy nóg. Reguła ta zawiera się w twierdzeniu, że w karate najpierw należy ruszyć biodrami a następnie rękami i nogami.

Wykorzystanie siły reakcji
Odnosi się to do dobrze znanej z fizyki zasady, że sile każdej akcji odpowiada siła przeciwna równa reakcji. Zasada ta jest szeroko stosowana w karate, np. przy uderzeniu jedną ręką, druga jednocześnie cofa się na biodra, oddając swoją siłę reakcji uderzającej dłoni.
Bieganie czy skakanie jest możliwe dzięki naciskowi na dół drugiej stopy. Jest to istotna cecha karate, gdzie np. w trakcie zadawania ciosów pięścią, tylna noga mocno zapiera się o podłogę a siła przeciwreakcji powoduje, iż przez ciało i ramię, dochodzi aż do uderzającej dłoni, dodając mocy uderzeniu. Przy bardziej złożonych wzorach, kiedy ręka rzeczywiście uderza celu, siła uderzenia przemieszcza się przez ciało do nóg i podłogi a potem jest oddawana z powrotem do ręki wykonującej cios dodając mocy jej uderzeniu.

Wykorzystanie kontroli oddechu
Ogólnie wiadomo, że wydech pomaga przy kurczeniu mięśni, podczas gdy wdech powoduje odpoczynek mięśni. Te reguły znajdują bezpośrednie zastosowanie w karate, gdzie powietrze jest gwałtownie wydychane podczas wykonywania technik a wdychane po ich zakończeniu.

Zasady psychologiczne

Ponieważ karate wymaga bezpośredniego kontaktu pomiędzy dwoma lub więcej osobami, czynnik psychologiczny gra istotną rolę. W wielu przypadkach silniejsza psychicznie strona wygrywa walkę nawet jeśli nie dorównuje fizycznie przeciwnikowi. Chociaż taki psychiczny stan przychodzi prawie naturalnie - gdyż jest właściwie drugą naturą - w czasie treningu karate, przykłady podane poniżej, uosabiają starodawne koncepcje przekazywane z przeszłości, a oferujące sposoby warte zastosowania.

mizu no kokoro (umysł jak woda)
Na ten oraz na następny z tej sekcji warunek kładziony był szczególny nacisk podczas nauczania karate przez dawnych mistrzów. Oba odnoszą się do psychicznego stosunku wymaganego podczas stania twarzą w twarz z rzeczywistym przeciwnikiem. Mizu no kokoro odnosi się do potrzeby uspokojenia umysłu, jak powierzchni niezmąconej wody. Rozwijając to symboliczne znaczenie gładka powierzchnia wody odzwierciedla obraz wszystkich obiektów w swoim zasięgu i jeśli umysł jest w tym stanie, zrozumienie ruchów przeciwnika, zarówno psychicznych jak i fizycznych będzie natychmiastowe i dokładne a odpowiedź, zarówno jeśli chodzi o obronę jak i atak, będzie stosowna i odpowiednia. Inaczej mówiąc, jeśli powierzchnia wody jest zmącona obrazy, które odbija będą spaczone lub przez analogię, jeśli umysł jest wcześniej zajęty myślami o ataku czy obronie, to nie zrozumie zamiarów przeciwnika, stwarzając okazję na jego atak.

tsuki no kokoro (umysł jak światło księżyca)
Ta koncepcja odnosi się do potrzeby stałej świadomości całego przeciwnika i jego ruchów, dokładnie tak jak światło księżyca oświetla wszystko w swoim zasięgu. Przy odpowiednim rozwoju swojego podejścia, świadomość będzie natychmiast, nas informować o jakiejkolwiek luce w obronie przeciwnika. Chmury zatrzymujące światło księżyca są porównywalne z nerwowością lub roztargnieniem, które zakłócają prawidłowe rozumienie ruchów przeciwnika i nie pozwalają na dostrzeżenie jego odsłonięć ani na zastosowanie odpowiednich technik.

Zjednoczenie umysłu i woli
Wykorzystując nowoczesną analogię, jeśli umysł porównamy do głośnika telefonu to wola będzie prądem elektrycznym. Nie ma znaczenia jak czuły będzie głośnik, gdyż jeśli nie będzie prądu nie będzie żadnej komunikacji. Podobnie w czasie walki, nawet jeśli odpowiednio zrozumie się ruchy przeciwnika i będzie się świadomym jego odsłonięć, to przy braku woli działania, żadna efektywna technika nie będzie wykonana. Umysł może znaleźć odsłonięcie, ale aby wykonać technikę, której ta wiedza wymaga musi być też wola.

Back to Top

Połączone zasady fizyczno - psychologiczne

skupienie (kime)
Krótko mówiąc "skupienie" w karate odnosi się do koncentracji w jednej chwili całej energii ciała na konkretnym celu. Wymaga to nie tylko koncentracji fizycznej siły, ale także opisanego powyżej typu koncentracji psychicznej. Nie istnieje nic takiego jak skupienie trwające jakakolwiek wymierzalną długość czasu. Ze względu na to, iż sukces karate zależy całkowicie od efektywnej koncentracji siły ciała, skupienie jest wyjątkowo ważne, gdyż bez niego karate nie byłoby niczym więcej jak rodzajem tańca. Ta zasada pojawi się wielokrotnie na kolejnych stronach, tak że pożądane jest zrozumienie jej już teraz. Analizując dalej termin skupienia weźmy jako przykład technikę zadawania ciosów. W ruchu przeciwnym do kierunku ciosu pięść jest wyrzucana prosto od ciała przy jednoczesnym obrocie bioder w kierunku uderzenia tak, aby przenieść siłę bioder i tułowia do przodu pięści i zwiększyć jej prędkość oraz siłę. Oczywiście prędkość i siła musza być dokładnie wyważone, np. należy unikać utraty prędkości przez włożenie zbyt dużej siły w ruch ręki lub ciała. Także uprzednio wyjaśnione zasady kontroli oddechu grają istotną rolę przy skupieniu, tzn. chodzi o gwałtowny wydech w momencie uderzenia. Oczywiście powinno temu towarzyszyć także odpowiednie nastawienie psychiczne odzwierciedlające tę całkowitą koncentrację siły ciała. Pięść najbliżej celu powinna mieć największą prędkość, a mięśnie całego ciała w momencie uderzenia powinny być napięte. Efektem takiego działania jest przekształcenie prędkości w siłę oraz skoncentrowania siły całego ciała przez moment w pięści. W skrócie jest to właśnie to, co oznacza "skupienie" w karate. Nie należy zapominać, że maksymalne wykorzystanie energii trwa jedynie przez chwilę, a już następna chwila służy do przygotowania kolejnego ruchu, np. mięśnie rozprężone, wykonany wdech, a pozycja odpowiednia do wykonania następnej techniki. Technika karate wykonana bez skupienia jest nieefektywna i skutkuje jedynie zmarnowaniem wysiłku.

reakcja/odpowiedź (hen-o)
Ta zasada karate odnosi się do rozumienia ruchów przeciwnika i świadomego wykonywania odpowiednich technik związanych z nimi Obie części tego procesu są wykonywane jako pojedyncze krótkotrwałe działania, które dla obserwatora wydają się być odruchowym działaniem. Cechą karate jest tworzenie pewności siebie przez jego trening, np. osoba ćwicząca wie, że jej odruchy płyną bezpośrednio z umysłu i nie trzeba zastanawiać się jaki ruch wykonać.
 

Back to Top

tekst pochodzi z książki pt. Karate - sztuka walki "pustą ręką"

autorzy: Hidetaka Nishiyama, oraz

Richard C. Brown

wyd. Budo-sport